Al decennia wordt Berlijn beschreven als een landschap met stedelijke kernen. In de huidige bouwpraktijk krijgt dat beeld een nieuwe betekenis, waarin bestaande structuren worden hergebruikt en aangevuld met nieuwbouw. Drie projecten tonen spanningen tussen investeringen, authenticiteit en stedelijke kwaliteit: Am Tacheles door Herzog & de Meuron, de Bötzow Campus door David Chipperfield Architects en AERA door Grüntuch Ernst Architekten en Capattistabauch Urbane Landschaften.
Op donderdag 21 mei organiseert de Architect weer een avond in Pakhuis de Zwijger waar we de printeditie tot leven brengen. Het centrale thema is 'de stad als bouwterrein', over verdichten in de bestaande stad en wat er naast veel woningen nodig is om de stad leefbaar en aantrekkelijk te houden. Sprekers van de avond zijn David Gianotten, Irma van Oort, Evert Klinkenberg, Arie van der Neut, Bert Karel Deuten en Eva James.
In Den Haag heeft ontwikkelaar Era Contour de tender Hoogveen in Den Haag Zuidwest gewonnen. Het plan 'Voormekaar', dat onderdeel is van gebiedsontwikkeling De Venen, omvat 867 duurzame woningen ontworpen met het 'Rooted Living' concept van Studio Stad. Hiermee hoopt het team een buurt te ontwikkelen met een sterk gemeenschapsgevoel voor een diversiteit aan bewoners.
De conceptwoning, bijna iedere bouwer heeft er een. De plattegrond ligt volledig vast, alleen de gevel ontbreekt. Prettig voor de bouwer - maar voor de architect is het minder aantrekkelijk want de ontwerpopgave is beperkt. Slechte woningen hoeft het niet op te leveren, maar dat vergt wel stevige ontwerpinzet.
In een ontwerpoverleg liggen zes varianten naast elkaar op tafel. Alle passen binnen het programma. De bezonning voldoet. De netto-bruto-verhouding is efficiënt. De bouwkosten blijven binnen bandbreedte. 'Technisch kunnen ze alle zes', zegt iemand. Even blijft het stil. Want precies daar begint het echte ontwerpprobleem.
De eengezinswoning is nog altijd de standaard in de Nederlandse woningbouw - en precies daar zit volgens hoogleraar Tess Broekmans het probleem. Gezinsvormen veranderen en de ruimte is steeds beperkter. 'We zouden de komende tien jaar geen nieuwe eengezinswoningen moeten toevoegen, want er staan er al genoeg,' stelt ze. Niet alleen om ruimte efficiënter te gebruiken, maar ook om architecten en ontwikkelaars te verleiden tot innovatie.
Terwijl betaalbaarheid het woningdebat domineert, wordt er veel gebouwd voor het midden- en hogere segment. De Piek in Rotterdam, Hooghe Delft en de parkvilla's van Elzenhagen in Amsterdam-Noord tonen hoe aantrekkelijk stedelijk wonen kan zijn met ruimte, uitzicht en culturele voorzieningen binnen handbereik. Én hoe bouwen voor kapitaalkrachtigen gebiedsontwikkeling kan aanjagen waarbij concentratie van armoede wordt voorkomen.
Voor het ontwerp van onze gebouwde omgeving - of het nu om woningen of openbare ruimte gaat - kijken we niet goed naar hoe mensen werkelijk leven. Dit is deze week de boodschap van zowel Beatriz Ramo als Eva James. Beide zetten zich af tegen een manier van ontwerpen die vertrekt vanuit bestaande systemen, aannames en efficiëntie.
Wie bepaalt wie wordt opgenomen in de architectuurgeschiedenis? Ariadne ziet hoe vrouwen structureel uit de canon zijn geschreven en ervaart hoe haar werk wordt onderschat. Michelle signaleert hoe alle disciplines achter de schermen van de architectuur nauwelijks erkenning krijgen. Ze stelt daarom voor om, naar voorbeeld van de Oscars, ook niet-ontwerpende disciplines onderdeel te maken van de architectuurprijzen.
Meintje Delisse volgde een kronkelig pad om architect te worden. Tijdens haar mbo-opleiding bouwkunde ontdekte ze op stage in New-York de architectuur. Later deed ze, na het hbo, de Academie voor Bouwkunst. Inmiddels is ze mededirecteur bij bureau SLA en moeder van twee kinderen. 'Ik heb veel gehad aan mijn mannelijke mentoren, nu is het aan ons vrouwen om elkaar te inspireren.'
In de architectuur praten we graag over vernieuwing, vooruitgang en maatschappelijke relevantie. Maar als het gaat over wie blijft, wie doorgroeit en wie afhaakt, blijken vastgeroeste patronen opvallend hardnekkig. Al in de jaren negentig werd duidelijk dat de emancipatie in het vak vooral op papier had plaatsgevonden. 25 jaar later klinkt wat jonge vrouwen vertellen nog altijd verontrustend bekend. Dat is geen toeval - en geen individueel falen. Dat is een systeemprobleem, betoogt Lara Schrijver.
Op woensdag 4 maart stond Mevr. De Architect 2.0 in Pakhuis de Zwijger. Hoofdredacteur Merel Pit gaf het podium aan vijf vrouwen en drie mannen - actief in onderzoek en praktijk - om mee te praten over de positie van vrouwen in de architectuur. Met een volle zaal kwam het thema van de avond tot leven: voorbij representatie naar systeemverandering.
GesponsordSinds de introductie van de eerste serie Pirrouet CO2 -negatieve gevelstenen in 2024 heeft de ontwikkeling niet stilgestaan. Het aantal kleuren is uitgebreid naar dertien en de steen is nu beschikbaar in vier formaten, waaronder een steen met een lengte van 440 mm. Sterke troef is verder dat de CO2 die wordt opgeslagen in de steen tijdens de productie, nooit meer vrijkomt.
GesponsordCirculaire biobased gevelbekleding van houtvezelcomposiet. Het is een hele mond vol, maar deze DBP Siding, een innovatie van Innodeen, biedt uitkomst voor architecten die op zoek zijn naar aantoonbaar duurzame én esthetisch fraaie gevelbekleding.
GesponsordVan Meeuwen Industries is verhuisd naar een duurzaam houten nieuwbouwpand aan de oevers van de Vecht in Weesp. 'Met de nieuwe locatie is er ruimte voor verdere groei, innovatie en samenwerking', zegt eigenaar Rogier van Meeuwen. Het pand is grotendeels opgebouwd met hout als duurzaam materiaal voor zowel de constructie als de afwerking.
GesponsordMet de groenste kanaalplaatvloeren, slimme ketensamenwerking en concrete innovaties zet VBI vaart achter klimaatneutrale bouw. Daarmee loopt het bedrijf al vooruit op de klimaatdoelen voor 2030 en 2050.
GesponsordIn veel gevallen wordt een gevel niet alleen op uitstraling ontworpen, maar ook op licht, zicht en ventilatie. 'Opvallend genoeg krijgt het dak diezelfde aandacht nog niet altijd', zegt Arjan Matijssen, hoofd verkoop binnendienst bij FAKRO. 'Terwijl juist daar een enorme kans ligt. Wie het dak benadert als 'vijfde gevel', ontdekt dat dakramen geen detail zijn, maar een ontwerpinstrument dat het verschil maakt tussen een goed en een uitzonderlijk gebouw.'
GesponsordNederland bouwt steeds vaker binnen de bestaande stad. Lege plekken worden ingevuld, gebouwen krijgen extra lagen en daken worden benut voor wonen, groen of ontmoeting. Dat is logisch: er is weinig ruimte buiten de stad en nieuwbouw kost landschap en natuur. Tegelijk maakt deze keuze steden drukker en compacter.
BureauVanEig heeft 75 rijwoningen van het complex Dalveen in de wederopbouwwijk De Venen, Den Haag Zuidwest, verduurzaamd naar energielabel A++. De woningen uit 1958, eigendom van Hof Wonen, zijn gegroepeerd in drie rijtjes en maken deel uit van het stempelplan De Venen. Het project is uitgevoerd in opdracht van Hof Wonen en Era Contour, die ook als aannemer optrad.
In de zuidpunt van het Utrechtse transformatiegebied Wisselspoor heeft Arons en Gelauff architecten een woonblok opgeleverd dat het industriële verleden van de locatie als vertrekpunt neemt. De gevel verwijst naar de sheddaken van de naastgelegen Wagenmakerij: een zaagtandgevel in twee maten, omhuld met roestkleurig strekmetaal. Ter hoogte van de balkons en de puien opent de gevel zich; elders blijft het materiaal gesloten. De betonnen plint heeft dezelfde kleur als het metaal.
Volgende week verschijnt de nieuwe editie van de Architect over 'De stad als bouwterrein'. In onze zoektocht naar architectonische hoogstandjes, stuitten we o.a. op De Piek in Rotterdam, Hooghe Delft in Delft en de parkvilla's van Elzenhagen in Amsterdam-Noord. Alle drie projecten met vooral woningen in het midden- en hogere segment, al zitten er in De Piek naast super-de-luxe lofts met een eigen aanlegsteiger ook sociale huurwoningen. En dat terwijl betaalbaarheid het woningdebat domineert. Op de redactie konden we het lastig met elkaar rijmen.
Het was moeilijk te rijmen dat in dezelfde maand waarin MVRDV de tentoonstelling Carbon Confessions lanceerde, ze ook hun ontwerp presenteerde voor de nieuwe Shift Landmark. Duurzaamheid van twee totaal verschillende kanten benaderd. 'MVRDV's Rotterdam Rocks stelt een bouwwerk voor (of is het vanzelf gegroeid?) dat eruitziet als een precaire stapeling van rotsen (of zijn het zachte, warme vormen?)', schrijft Wouter Vanstiphout in een essay waarin hij het ontwerp vakkundig fileert en tegelijk bewondert.
Don Ritzen komt op de proppen met een nieuwe typologie: een wereldwonder voor duurzaamheid. De 'Shift Landmark' in Rotterdam moet de eerste zijn in een wereldwijd netwerk van publieke gebouwen die mensen moeten verleiden tot een duurzamer leven.
Woningen worden steeds kleiner. Telde een 3-kamer woning 20 jaar geleden nog 85 vierkante meter, is het nu 55. Daarnaast worden er steeds meer studio's en tweekamerwoningen gerealiseerd. Gemeenschappelijke voorzieningen - van gedeelde woonkamers en tuinen tot logeerkamers en wasruimtes - moeten dit verlies opvangen.
